هوش مصنوعی مولد در آموزش: فرصتهای واقعی و خطرهایی که باید مدیریت شوند
ابزارهای هوش مصنوعی مولد که متن، تصویر و کد تولید میکنند، در مدتی کوتاه بخشی از زندگی بسیاری از یادگیرندگان و معلمان شدهاند. این ابزارها پرسشهایی بنیادین پیش میکشند: چگونه از آنها در یادگیری بهره بگیریم بیآنکه جای تفکر را بگیرند؟ و چگونه حریم خصوصی و صداقت علمی را حفظ کنیم؟ این مقاله چکیدهٔ دیدگاه نهادهای بینالمللی برجسته و پژوهشهای منتشرشده را ارائه میدهد و عادتهایی عملی پیشنهاد میکند.
این ابزارها بهاختصار چگونه کار میکنند؟
مدلهای زبانی بزرگ با آموزش آماری بر حجم عظیمی از متن، پیشبینی واژهٔ بعدی در یک بافت را میآموزند. به همین دلیل متنهایی روان و قانعکننده تولید میکنند، اما حقیقت را به معنای انسانی «نمیدانند» و ممکن است اطلاعات نادرست یا منابعی ناموجود را با اطمینان کامل ارائه دهند. فهم این ماهیت احتمالاتی پایهٔ استفادهٔ خردمندانه است.
فرصتهایی که میتوان از آنها بهره برد
کاسنچی و همکارانش در مرور خود در سال ۲۰۲۳ مجموعهای از کاربردهای آموزشی امیدبخش را برمیشمارند، از جمله:
- تولید نمونهها و تمرینهای گوناگون برای تمرین.
- توضیح یک مفهوم به شیوهها و در سطوح مختلف متناسب با پیشینهٔ یادگیرنده.
- ارائهٔ بازخورد اولیه بر پیشنویسهای نوشتاری پیش از بازبینی انسانی.
- پشتیبانی از یادگیرندگان به چند زبان و بهبود دسترسی برای افراد با نیازهای متفاوت.
- کمک به معلمان در آمادهسازی مواد و انجام کارهای روزمرهٔ تصحیح.
خطرهایی که باید مدیریت شوند
همین منابع خطرهایی را برمیشمارند که نباید نادیده گرفت:
- خطا و توهم: تولید اطلاعات یا منابع ساختگی که درست به نظر میرسند.
- سوگیری: بازتولید سوگیریهای موجود در دادههای آموزشی، از جمله سوگیری علیه زبانها و فرهنگهای کمتر بازنماییشده.
- وابستگی بیش از حد: افت مهارتهای تفکر و نوشتن اگر کل کار به ابزار سپرده شود.
- حریم خصوصی: وارد کردن دادههای شخصی یا حساس در سامانههایی که ممکن است آنها را ذخیره یا استفاده کنند.
- صداقت علمی: ارائهٔ متن تولیدشده به عنوان کار شخصی بدون افشا.
یونسکو چه توصیهای دارد؟
یونسکو در سال ۲۰۲۳ راهنمایی دربارهٔ هوش مصنوعی مولد در آموزش و پژوهش منتشر کرد که بر رویکردی انسانمحور تأکید دارد. مهمترین توصیههای آن عبارتاند از: حفاظت از حریم خصوصی دادهها، تعیین حداقل سن برای استفادهٔ مستقل از این ابزارها، آموزش معلمان و بررسی تناسب آموزشی و اخلاقی ابزارها پیش از پذیرش آنها در نهادهای آموزشی. گزارشهای سازمان همکاری و توسعهٔ اقتصادی دربارهٔ آموزش دیجیتال نیز به چگونگی گنجاندن این فناوریها در سیاستهای آموزشی روشن میپردازند.
اصول عملی برای یادگیرنده
- از ابزار به عنوان شریک تفکر استفاده کنید، نه جایگزین آن: از آن پرسشهایی بخواهید که فهم شما را بیازماید، نه پاسخهای آماده.
- هر اطلاعات مهم و هر منبع را در منبع اصلیاش بررسی کنید.
- دادههای شخصی یا محرمانه وارد نکنید.
- استفاده از ابزار را طبق قواعد نهادی که کارتان را به آن ارائه میدهید افشا کنید.
- پیشنویسهای خود را نگه دارید تا سیر تفکرتان را نشان دهید.
جمعبندی
هوش مصنوعی مولد ابزاری نیرومند است که میتواند فرصتهای یادگیری را گسترش دهد، به شرط آنکه انسان تصمیمگیرنده و مسئول باقی بماند. آزمایشگاه هوش مصنوعی و آیندهٔ انسان در فوتوریا فعالیتهایی عملی برای آزمودن این اصول ارائه میدهد.
منابع
- UNESCO (2023). Guidance for Generative AI in Education and Research. Paris: UNESCO.
- Kasneci, E., et al. (2023). ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and Individual Differences, 103, 102274.
- OECD (2023). OECD Digital Education Outlook 2023: Towards an Effective Digital Education Ecosystem. Paris: OECD Publishing.
- Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial Intelligence in Education: Promises and Implications for Teaching and Learning. Boston: Center for Curriculum Redesign.
